Nguyễn Thị Vân Khanh: Mẹ tôi làm thơ

đăng 06:33, 24 thg 12, 2008 bởi Hoang Nguyen Xuan   [ đã cập nhật 07:22, 23 thg 12, 2008 ]

MẸ TÔI LÀM THƠ

Hồi ký

Nhìn dáng vẻ mẹ tôi: mái tóc vấn trần, răng đen hạt na, nhai trầu bỏm bẻm… không ai nghĩ mẹ tôi biết làm thơ. Thế mà mẹ biết làm thơ từ hồi còn rất trẻ.

Thơ mẹ làm rải rác… suốt cuộc đời, lúc nào thích thì mẹ làm. Năm ấy, mẹ đã vào tuổi tám mươi, tuy vẫn đi lại nhanh nhẹn bình thường nhưng cũng đã chớm mắc phải bạo bệnh. Tôi và em trai Chí Bảo muốn mẹ vui, bàn nhau sưu tầm, tập hợp một số bài thơ của mẹ, in thành một tập thơ nhỏ, lấy tên là “TÂM SỰ VỚI GIÓ” để mẹ có dịp xem lại những bài thơ mẹ đã làm; cũng là để các con cháu xa gần biết đôi chút về thơ của mẹ. Thời gian gấp gáp, nhiều bài mẹ không ghi chép lại, nhưng hai chị em vẫn quyết tâm miệt mài làm để hoàn thành công việc. Tập thơ in xong, mẹ rất vui và đã tự tay đề tặng một số con cháu, bạn bè, những người thân tình với mẹ… Nhận món quà đặc biệt này, ai cũng ngạc nhiên và thật xúc động.

Mỗi lần xem lại những bài thơ của mẹ, tôi thấy thơ mẹ thật là hiền hậu, dí dỏm; tuy mộc mạc mà chứa đựng rất nhiều tâm sự, nhân hậu như con người mẹ. Có khi thật giản dị như chân lý cuộc sồng, có khi đọc thật kỹ mới hiểu được ý thật. Ẩn trong ý “con tằm nhả tơ” mà càng suy ngẫm càng thấy thật thâm thuý, tế nhị. Tôi càng thấu hiểu tấm lòng của mẹ, nỗi kỳ vọng… và cuối cùng là lòng tin sâu sắc ở người con trai duy nhất của mẹ sẽ làm được điều gì mà mẹ hằng mong mỏi.

Sau khi lấy bố, mẹ sinh liên tiếp ba con gái (tôi là thứ hai). Lúc đó, tâm lý mẹ (và cả bố nữa) đều rất mong sinh được một con trai. Cuối cùng mẹ đã toại nguyện. Nhưng khi cậu út tròn một tuổi thì bố tôi mất. Một mình mẹ tần tảo nuôi dạy các con. Chúng tôi sớm nhận ra điều đó nên mấy chị em đều thương mẹ, chăm chỉ học hành, phụ giúp công việc với mẹ. Cậu út lớn lên trong tình yêu thương của mẹ và các chị, trở thành người con trai có tư chất thông minh và tấm lòng nhân hậu. Cậu là một kỹ sư cơ khí đa tài nhưng số phận cũng thật là long đong. Cậu phục vụ trong Quân đội rất được tín nhiệm, giữ chức vụ Phó Chủ nhiệm Ban kỹ thuật trung đoàn, nhưng sau đó biết mình không thể phát triển hơn được nữa trong Quân đội vì ngoài việc giỏi về chuyên môn, Quân đội còn đòi hỏi những điều kiện về chính trị mà cậu không thể đáp ứng được, nên cậu đã xin phục viên với quân hàm đại uý, không một đồng lương hưu. Điều này không phải ai trong dòng họ cũng biết. Cậu vật lộn, lo toan cuộc sống, lại “gà trống nuôi con” nên rất vất vả. Năm 1991, để có việc làm, cậu phải chấp nhận vào Sài Gòn làm đại diện cho một Công ty Vận Tải Biển ở Hải Phòng, để lại toàn bộ tiền lương hàng tháng cho mẹ già vò võ nhớ mong. Mẹ xót xa:

Lương con , con chẳng có hay

Dành riêng cho mẹ đủ đầy ấm no…


Sở dĩ tôi phải nói dài về cậu em trai để mọi người hiểu được “Tâm sự với gió” của mẹ… Cậu út ra đi, vật lộn với cuộc sống, quyết làm được một điều gì để đáp lại công lao to lớn của mẹ đã sinh ra, dưỡng dục và hy vọng biết bao nhiêu về mình. Mẹ nén lòng tiễn con đi xa, rồi đêm đêm, trong nỗi nhớ mong da diết, mẹ tâm sự với làn gió mát:

Canh khuya gió lọt song đào

Giấc mai chợt tỉnh, gió vào chi đây ?

Gió ơi, có biết nỗi này

Cùng ta tâm sự tháng ngày thoi đưa…

Ruột tằm chín khúc vò tơ

Nâng niu hái lá cho tơ nhả vàng

Bõ công chăm bón sửa sang

Hôm nay tằm chín…không vàng, không tơ…”

Thật không thể thêm hoặc thay thế một từ nào trong bài thơ mà ta đã hiểu những trăn trở, thậm chí cả nỗi quặn đau của mẹ, ước mơ của mẹ, và cả nỗi thất vọng của mẹ khi mà con trai chưa làm được điều mẹ mong mỏi.

Nhưng cũng chính mẹ lại đưa ra lời phân trần thay cho con trai với tất cả sự hiểu biết về tâm sự của con và cả lòng tin mãnh liệt rằng con sẽ làm được điều gì đó… Con nào có muốn thế đâu? Ơn mẹ nghĩa nặng tình sâu con sẽ trả, mà là trả Vàng, con sẽ dệt nên tấm áo từ “Tơ song óng, lụa mịn màng” cho mẹ. Xin mẹ hãy gắng chờ chẳng lâu. Chữ Người ở đây sao mà hay, sao mà súc tích. Nỗi băn khoăn của mẹ, gió đã thấu hiểu. Gió gọi mẹ bằng Người. Lời của gió cũng là lời của người con trai nói với mẹ:

Rì rào chậm rãi gió thưa

Người ơi, xin hãy gắng chờ chẳng lâu

Tằm kia có muốn thế đâu?

Ơn Người nghĩa nặng tình sâu trả Vàng

Tơ song óng, lụa mịn màng

Cho Người ươm dệt, cho vàng áo ta”…

Mẹ vừa là người chăn tằm, vừa là người tâm sự với gió.

Con trai vừa là tấm lụa dệt nên tấm áo cho mẹ, vừa là làn gió nhẹ âm thầm và thiết tha, nhẹ nhàng tâm sự cùng mẹ.

Mẹ mơ mộng, “cổ xưa” như thế mà vẫn là nhà thơ của thời hiện đại. Mẹ ít khi ra khỏi nhà, ít đi đây đi đó, ngay cả đến quê hương Nam Định mà cũng đã hơn bốn chục năm mẹ chưa về được, mà mẹ hiểu cả những chuyện “móc ngoặc” hối lộ trong xã hội hiện nay…

Con gái tôi, Nội Uyên, lúc đó là kỹ sư tin học mới ra trường, cháu mới hai mốt tuổi và được phân về làm ở Phòng tin học của Hải quan Hải Phòng. Có lúc cháu còn xuống công tác ở Phòng Giám quản. Cháu yêu và sắp lấy một anh thuỷ thủ trưởng đi tầu biển, cũng thường cập nhiều bến nước ngoài và tất nhiên cũng có buôn bán đôi chút. Bà ngoại đã 76 tuổi, chỉ ngồi ở nhà nhưng đã nhận thấy những mâu thuẫn nghề nghiệp của hai cháu và muốn nhắc nhở hai cháu trong công việc sao cho giữ được tấm lòng trong sạch.

Nhân dịp cưới hai cháu, bà làm một bài thơ thật dí dỏm để tặng. Ngay câu đầu của bài thơ, bà đã nói rõ:

Trung là Thuỷ thủ, Uyên là Hải quan

Anh tài thì em cũng tài

Đôi ta loan phượng sánh vai tuyệt vời

Anh đi non nước biển khơi

Đứng bến em đợi, mắt ngời sáng trong


... Rồi tầu anh về cảng...

Em ra lục soát hàng không giấy tờ

Gãi tai... anh đứng sững sờ

Thế rồi anh lại ập ờ xin em

Loanh quanh, năn nỉ, lộn chen

Có chút quà mọn… xin em vui lòng…”

thật đúng cảnh truyện trò giữa nhân viên Hải quan và khách hàng là thuỷ thủ. Nhưng ở đây họ còn là hai vợ chồng mà vợ lại là Hải quan. Cái cách cô vợ nhắt nhỉ thật là buồn cười và thực tế

Cười xoà, em hỏi “Còn không?

Thôi được , anh cứ yên tâm, ngại gì?

Đôi ta đồng bọn cố tri

Cùng chung loan phượng, cùng thi, cùng làm

Thôi! Thôi! Không phải luận bàn

Cứ thế! Cứ thế! Mà “ấy”… Chẳng làm sao đâu!...

Chắc chẳng ai nghĩ đó là thơ của một bà già đã… 76 tuổi vào năm đó (1994).


Tôi rất cảm ơn mẹ về bài thơ “Xem ảnh” mà mẹ viết tặng tôi. Bức ảnh chụp hai mẹ con đều đẹp; năm đó tôi 26 tuổi và mẹ mới 50 tuổi. Con gái lớn của tôi là cháu Thuỳ Dương lúc đó một tuổi. Tôi không ngờ mẹ hiểu lòng mình đến thế. Mẹ tưởng tượng: hai mẹ con đang tâm sự rì rầm

Mẹ khen con mẹ trăng rằm thua trong

Miệng cười hàm tiếu hồng nhung…

Xem người trang trọng, mắt huyền lung linh

Trong mắt mẹ lúc ấy, sao mà tôi xinh đẹp,quyến rũ và đáng yêu đến thế! Còn tôi, tôi nghĩ về mẹ thế nào mà mẹ lại hiểu thấu đáo đến thế

Con cười khen mẹ thông minh

Lúc nào mẹ cũng nghĩa tình chẳng nghiêng

Sáng trong một tấm lòng thiền…

Và mẹ kết luận đúng như mong ước của tôi:

Mong sao con giống mẹ hiền của con.


Ai là người Hải Phòng yêu thơ hẳn đều biết nữ sĩ Hoài Thanh, chị gái tôi, một nhà thơ xuất thân là thợ điện, lại rất thích gần gũi thiên nhiên, thích trồng trọt, chăn nuôi. Chị đã cùng gia đình con gái vào Đồng Nai, chọn một vùng nương rẫy xa xôi, cùng con và các cháu ngoại lao động cật lực tạo dựng một cuộc sống mới ở tuổi 60.

Hình ảnh nữ sĩ được mẹ khắc hoạ thật là ấn tượng

Văn sĩ thôi đành bỏ mặc ai

Hăng say cuốc đất, bận trồng khoai

Sớm chiều bầu bạn tình ngô sắn

Vui thú điền viên đã mấy ai?

Thế mà chị vẫn cho ra đời những vần thơ rung động lòng người và cả một tập thơ được xuất bản ở nước ngoài.

Mẹ là người làm ơn nhưng không nghĩ người đền ơn. Giúp được con cháu hay người ngoài điều gì mẹ đều hết lòng. Nhưng ai làm điều gì tốt cho mẹ thì mẹ không chút nào quên ơn. Khi nhận được thuốc của chị Yến từ Mỹ gửi về, mẹ đã làm thơ tặng

Nghe tin dì ốm, tình thương xót

Cháu thảo lòng, cho thuốc quà ngay

Tình sâu mong trả nghĩa đầy

Giờ chưa trả được, hẹn ngày mai sau…

Bác sĩ Vũ Huy Long (bạn học thời trẻ với anh Xuân Vinh) đến điều trị cho mẹ, mẹ cũng làm bài thơ tặng:

Cảm ơn bác sĩ nhiệt tình

Cảm thông cứu chữa cho mình hết đau

Ân tình ghi nhớ dài lâu

Chút chi chẳng có, mấy câu tạ lòng

Thật là cách ứng xử rất văn hoá. Bác sĩ Vũ Huy Long cũng hay làm thơ và đương nhiên là người rất thích thơ.

Mẹ đã âm thầm và kiên cường chống lại với căn bệnh ung thư hiểm nghèo mà vẫn giữ được tinh thần lạc quan

Đang khi đau bụng bất ngờ

Đọc thơ mê mải, tình cờ hết đau…

Đó, có ai lại chữa bệnh bằng thơ như mẹ!

Mẹ còn nhiều đức tính tốt như với bản thân thì rất cần kiệm mà với con cháu hay mọi người rất rộng rãi, độ lượng… Nhưng đây là nói về thơ của mẹ. Mẹ rất ham hiểu biết và động viên con cháu học hành cho rạng danh tiên tổ.

Mẹ đặc biệt thương cháu Thuỳ Dương phải xa nhà du học bên Mỹ. Khi cháu về chơi thăm bà và chào bà để trở lại trường, bà cũng dặn dò ân cần

Cháu ơi, nhớ nhé đừng sai

Đẹp lòng cha mẹ, thêm vui lòng bà

Một mai về đất nước nhà

Vinh quy bái tổ, đuốc hoa rạng ngày...

Chén đưa nhớ buổi hôm nay

Chén mừng mong hẹn ngày này năm sau

Và chưa đầy một năm sau, cháu đã Vinh quy bái tổ  nhưng thật tiếc, lúc đó bà đã về với tổ tiên.

Mẹ rất tự hào khi có con cháu học hành đỗ đạt. Mẹ có bài thơ tặng anh Nguyễn Xuân Vinh, cháu ruột và cũng như con mẹ, là Viện sĩ Hàn lâm Viện Khoa học Không gian Quốc tế:

Nghe tin cháu được vinh danh

Ở Hoa Thịnh Đốn , dì mừng xiết bao

Cháu là Tiến sĩ – Giáo sư

Rạng danh tiên tổ, vẫn ưa kiệm cần

Và mẹ lại tự nhủ mình:

Tự hào mẹ bậc vĩ nhân

Sống sao xứng để cháu con rạng ngời.


Có một bài thơ của mẹ mà khi tôi đã đến tuổi làm bà và đã sang Mỹ thăm con, tôi mới hiểu tâm tư của mẹ. Mẹ đã nói hộ lòng tôi lúc đó. Mặc dầu Thuỳ Dương, con gái tôi thật là hiếu thảo, quí mẹ. Cháu đã đón tôi sang Hoa Kỳ chơi, đưa đi du lịch nhiều nơi, thưởng thức nhiều của ngon vật lạ, nhưng nếp sống ở nước ngoài đôi lúc không quen, làm trái ý con làm con không được vui, tôi bỗng nhớ đoạn thơ của mẹ nói về tâm tư sâu lắng khi mẹ ở với con trai và con dâu:

Dâu hiền con hiếu ở cùng

Mà sao tôi thấy lạ lùng cô đơn

Tôi như một đứa trẻ con

Luôn luôn lo sợ lòng son, lỗi lầm…

Mình là mẹ nhưng cũng là thế hệ trước, làm sao theo kịp những suy nghĩ và hành động của bọn trẻ bây giờ… Mỗi lần làm phật ý con, tôi lại thoáng ân hận , lo lắng. Thú thật,lúc đó tôi chỉ muốn về nước. Có phải là như một đứa trẻ con luôn lo sợ lòng son lỗi lầm không? Sao mà mẹ suy nghĩ sâu sắc đến vậy!


Ở với mẹ bao năm, được mẹ ủ ấp, nuôi dưỡng, dạy dỗ… mà chỉ đến khi đọc cả tập thơ của mẹ , tôi mới thấu hiểu lòng mẹ và cả những sở thích vui buồn suy tư của mẹ.


Hình ảnh của mẹ giờ đây đã ghi đậm trong tim chúng con


…“Mẹ chỉ thích ăn trầu

Ăn rau và tôm cá

Ngồi nhà xem Ti vi

Làm thơ, cười hỉ hả”…

Con gái Vân Khanh


Tám mươi nhưng tính vẫn vui

Hồn thơ như ngọc, sáng ngời nét hoa

Nho, Y, Trí, Đức ông cha

Thơ là bạn suốt đường xa dặm dài

Gian nan bền chí không rời

Dì là thơ của cuộc đời cháu con”…

Cháu gái Bích Thuỷ


Mẹ còn sống mãi trong lòng chúng con , bởi vì

Con là buồm nhỏ mong manh

Mẹ là ngọn gió trong lành biển khơi

Con là quả ngọt hoa tươi

Mẹ là ánh nắng mặt trời ban mai

Con - hạt cát, Mẹ - vỏ trai

Tháng năm ấp ủ sáng ngời ngọc trong

Con là mây trắng bềnh bồng

Mẹ là xanh thẳm mênh mông bầu trời...

Con trai Chí Bảo

Và đây là những câu thơ kết trong bài thơ Khóc Mẹ của cậu Thịnh, bạn cậu Bảo:

Bây giờ mẹ đã ngủ say

Thiên thu nghìn nỗi đắng cay… hết rồi!

Còn con, còn cháu trên đời

Còn vần thơ với những lời mẹ ru…

Cao Văn Thịnh, bạn Bảo


Hồn thơ của mẹ bắt nguồn từ gen của ông ngoại, vẫn qua mẹ mà truyền cho con cháu, sống mãi với thời gian, mặc dù mẹ đã ra đi hơn mười năm rồi.

Tôi viết những dòng này để tưởng nhớ mẹ với lòng biết ơn sâu sắc và mãi mãi tự hào về thơ của mẹ, và để những ai chưa đọc thơ của mẹ biết đôi chút về tâm hồn thơ của mẹ.

Hải Phòng, tháng 5/2008



Comments